در هر جامعهای، زنان نه فقط نیمی از جمعیت، بلکه نیمی از «توانِ ساختن آینده» هستند. وقتی درهای دانشگاهها به روی زنان بسته میشود، در واقع نیمی از ظرفیت فکری، علمی و انسانی یک کشور خاموش میگردد. این خاموشی، تنها یک محدودیت فردی نیست؛ این یک زنجیره از پیامدهاست که به تدریج کل جامعه را به سمت ضعف، فقر، وابستگی و حتی فروپاشی سوق میدهد.
در افغانستان، این مسئله تنها یک بحث اجتماعی یا سیاسی نیست—بلکه از منظر قرآن و تعالیم اسلامی نیز، موضوعی بسیار جدی و قابل تأمل است.
۱. اسلام، علم را برای «همه» میخواهد نه برای «عدهای خاص»
قرآن کریم هیچگاه علم را محدود به جنسیت نکرده است. خطابهای قرآنی مانند «الذین آمنوا» یا «یا أیها الناس» شامل مردان و زنان بهصورت یکسان میشود.
«قُلْ هَلْ یَسْتَوِی الَّذِینَ یَعْلَمُونَ وَالَّذِینَ لَا یَعْلَمُونَ»
(سوره زمر، آیه ۹)
در این آیه، معیار برتری «دانش» است، نه جنسیت. اگر زنان از آموزش محروم شوند، این یعنی جامعه عمداً بخشی از خود را در سطح «ندانستن» نگه میدارد—و این برخلاف روح قرآن است.
۲. اولین فرمان الهی: «بخوان» — نه «فقط مردان بخوانند»
نخستین آیهای که نازل شد، یک فرمان جهانی است:
«اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِی خَلَقَ»
(سوره علق، آیه ۱)
این دستور، هیچ قیدی برای مرد یا زن ندارد. اگر خواندن و آموختن، پایه دین است، پس محروم کردن زنان از دانشگاهها، یعنی محروم کردن آنها از اجرای یکی از اساسیترین دستورات الهی.
۳. زنِ آگاه؛ ستون خانواده و جامعه
یک زن تحصیلکرده، فقط خودش را رشد نمیدهد—بلکه نسلها را میسازد. مادری که آموزش دیده باشد، فرزندی آگاهتر تربیت میکند. این یعنی سرمایهگذاری روی آینده.
قرآن به نقش تربیتی و مسئولیت انسانی اشاره میکند:
«یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنكُمْ وَالَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ»
(سوره مجادله، آیه ۱۱)
خداوند کسانی را که ایمان دارند و علم دارند، درجاتی بالا میبرد—این وعده شامل زنان نیز میشود. جلوگیری از تحصیل زنان، در واقع جلوگیری از رشد همین درجات است.
۴. پیامدهای خطرناک بستن دانشگاهها برای زنان
این تصمیم، فقط یک محدودیت آموزشی نیست؛ بلکه زنجیرهای از آسیبهای عمیق را ایجاد میکند:
▪️ نابودی سرمایه انسانی
نیمی از نیروی بالقوه پزشکان، معلمان، مهندسان و مدیران از بین میرود.
▪️ افزایش فقر
زنان تحصیلکرده میتوانند وارد بازار کار شوند و به اقتصاد خانواده کمک کنند. حذف آنها، یعنی فشار اقتصادی بیشتر.
▪️ رشد جهل و افراطگرایی
وقتی آموزش محدود شود، فضای رشد تفکر بسته میشود و زمینه برای تندروی افزایش مییابد.
▪️ انزوای جهانی
جهانی که بر پایه علم حرکت میکند، جامعهای را که نیمی از آن از آموزش محروم است، جدی نمیگیرد.
قرآن درباره عواقب ناآگاهی هشدار میدهد:
«وَلَٰكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا یَعْلَمُونَ»
(سوره اعراف، آیه ۱۳۱)
نادانی، ریشه بسیاری از بحرانها معرفی شده است—و بستن درهای علم، یعنی تقویت همین نادانی.
۵. آیا محروم کردن زنان از علم، با عدالت اسلامی سازگار است؟
اسلام دینی است که بر عدالت تأکید دارد:
«إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ»
(سوره نحل، آیه ۹۰)
وقتی مردان به دانشگاه دسترسی دارند اما زنان ندارند، این یک تبعیض آشکار است. چنین وضعیتی نهتنها با عدالت سازگار نیست، بلکه با روح اسلام نیز در تضاد قرار میگیرد.
۶. تجربه تاریخ اسلام؛ زنانِ عالم و اثرگذار
در تاریخ اسلام، زنان بسیاری نقشهای علمی و آموزشی مهمی داشتهاند. آنان راوی حدیث، معلم و حتی مشاوران علمی بودند. این نشان میدهد که حضور علمی زنان نهتنها پذیرفتهشده، بلکه بخشی از سنت اسلامی بوده است.
بنابراین، حذف زنان از دانشگاهها نه یک بازگشت به اسلام، بلکه فاصله گرفتن از واقعیت تاریخی آن است.
۷. آینده افغانستان بدون آموزش زنان چگونه خواهد بود؟
تصور کنید جامعهای که در آن:
- پزشکان زن وجود ندارند
- معلمان زن برای آموزش دختران نیستند
- نیمی از جمعیت از مشارکت در توسعه حذف شدهاند
این جامعه بهمرور:
- به کمک خارجی وابسته میشود
- از نظر علمی عقب میماند
- در حل مشکلات داخلی ناتوان میشود
و در نهایت، به نقطهای میرسد که دیگر توان رقابت با جهان را ندارد.
۸. تغییر از درون آغاز میشود
قرآن یک اصل اساسی را بیان میکند:
«إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّىٰ یُغَیِّرُوا مَا بِأَنفُسِهِمْ»
(سوره رعد، آیه ۱۱)
اگر جامعهای میخواهد سرنوشت خود را تغییر دهد، باید مسیر خود را اصلاح کند—و یکی از مهمترین اصلاحات، بازگشایی مسیر علم برای همه، بهویژه زنان است.
جمعبندی؛ بازگشایی دانشگاهها برای زنان، یک انتخاب نیست—یک ضرورت است
بستن درهای دانشگاهها به روی زنان، یعنی بستن درهای آینده. این تصمیم نهتنها با منطق توسعه سازگار نیست، بلکه با آموزههای روشن قرآن نیز همخوانی ندارد.
اسلام با «اقرأ» آغاز شد—با دعوت به دانستن، فهمیدن و رشد کردن. این دعوت، برای همه است. جامعهای که این صدا را نادیده بگیرد، خود را از درون تضعیف میکند.
بازگشایی دانشگاهها برای زنان در افغانستان، نه یک امتیاز، بلکه یک حق، یک ضرورت دینی، و یک گام حیاتی برای نجات آینده یک ملت است.
چراغی که امروز روشن شود، فردا یک ملت را روشن خواهد کرد.